Oorlog van Koningen: een idee over de bescherming van heersers tijdens oorlogstijd


Op vele monumenten staan de talloze oorlogen beschreven die de Maya-staten organiseerden voor het verkrijgen van vruchtbaar land of krijgsgevangenen. Op vele reliëfs is te zien dat een heerser zijn rivaal heeft overwonnen en hem heeft vernederd.

De Ahau en zijn Sahal (krijgsheer) hadden imposante kleding aan van jaguarvellen. De meeste schilden waren rond en bedekt met halfedelstenen of veren. Deze werden, naast de korte speren en houten zwaarden (met ingelegde randen van vuursteen), gehanteerd als oorlogsattributen. De Tok’-Pakal (speer-schild) werd zelfs het algemene symbool voor oorlog, een oorlog waarin de heerser zelf actief meedeed en een groot risico liep om gewond te raken.

Om dit risico te beperken liet de heerser zich waarschijnlijk vergezellen van betrouwbare lijfwachten. We weten dat de Cocom heersers van het Postklassieke Mayapan, Mexicaanse huurlingen in dienst hadden die bekend stonden als Ah Canul, wat ‘beschermer’ betekent. Wellicht was dit reeds een eeuwenoud gebruik dat is overgenomen uit de Klassieke Periode.

Op de voorkant van stèle 31 in Tikal staat heerser Sian Kan K’awil in vol ornaat afgebeeld. Het opvallende aan deze stèle is echter dat zijn vader aan beide zijkanten als krijger staat afgebeeld met een typisch vierkant Centraal-Mexicaans schild met daarop Tlaloc, de Mexicaanse regengod.

In de Maya-stad Río Azul werd in 1981 het reeds leeggeroofde graf van Heerser X ontdekt. Drie jaar later vond men graf 19, en in het archeologisch seizoen daarop graf 23. Aan de hand van het aardewerk en het formaat van beide skeletten konden archeologen concluderen dat de mannen uit graf 19 en 23 afkomstig waren uit Centraal-Mexico. Vermoedelijk waren dit de trouwe lijfwachten van Heerser X.

Dit soort vondsten wijzen erop dat de sommige Klassieke Maya-heersers niet alleen morele steun ontvingen maar ook daadwerkelijke fysieke steun. Van hun bondgenoten kregen bescherming in de vorm van goed getrainde krijgers uit Centraal-Mexico. Wellicht waren deze krijgers gestuurd en afkomstig van Teotihuacán.

In zijn hoogtijdagen was Teotihuacán de machtigste stadstaat van Mesoamerika. Het machtige leger werd door iedere vijand gevreesd. Het is goed voor te stellen dat een Maya-heerser zijn veiligheid wilde waarborgen door een aantal van deze krijgers in te huren. Naast de koning zelf is het echter waarschijnlijk dat ook de leiders van Teotihuacán zich ervan wilden verzekeren dat hem niets zou overkomen.

Teotihuacán had lucratieve handelsbetrekkingen met de Maya-steden en had er veel belang bij om deze betrekkingen, tijdens de vele oorlogen, met alle mogelijke middelen te beschermen. Mogelijk kregen de heersers van steden als Tikal en Río Azul lijfwachten aangeboden van Teotihuacán. Deze lijfwachten dienden ter bescherming van de kostbare investeringen en afspraken die de handelsdelegaties maakten met de goddelijke koningen van de Maya-steden.